"Duygusal Farkındalık" sayfasının sürümleri arasındaki fark

TUİÇ Sözlük sitesinden
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla
 
1. satır: 1. satır:
 
== '''Kavramın Tanımı''' ==
 
== '''Kavramın Tanımı''' ==
Duygusal farkındalık, bireyin duygularını ve bilişsel süreçlerini kapsayan, bireyin sadece kendisini değil aynı zamanda çevresindekilerinin de duygularını fark edebilme ve anlamlandırabilme becerisidir. Duygusal farkındalık duygusal deneyim ile çok fazla karıştırılmaktadır. İkisi, birbirinden farklı kavramlardır. Duygusal deneyim; o duygunun hissedildiği zaman diliminde duygunun yaşanması, deneyim oluşturulmasıdır. Duygusal farkındalık ise durumun bilişsel bir boyutu yani farkında olma durumu gözlenmektedir. Duygusal farkındalık kendini düzenlemeyi ve sosyal etkileşimi etkiler, negatif bir duygu durumu değiştirmek ve pozitif duygu ile sonuçlanmasını sağlamak için atılacak adımları kolaylaştırır <ref>Kuzucu, Yaşar. “Duyguları Fark Etmeye Ve İfade Etmeye Yönelik Bir Psikoeğitim Programının, Üniversite Öğrencilerinin Duygusal Farkındalık Düzeylerine, Duyguları İfade Etme Eğilimlerine, Psikolojik Ve Öznel İyi Oluşlarına Etkisi.” Doktora Tezi. Ankara Üniversitesi, 2006.</ref>. Bazı çalışmalara göre duygusal farkındalık düzeyinin yüksek olması birçok açıdan iyiyken kötü tarafları da bulunmaktadır. Örneğin; duygularını düzenleme ihtiyaçlarının yoğunluğunun fazla görülmesi gibi. Duygusal öz farkındalığın neredeyse zıttı bir kavram olarak ise alektisimi kavramı karşılamaktadır. Aleksitimi duyguları tanıma, işlemleme ve düzenlemede problem yaşanması olarak tanımlanmaktadır .<ref>Tanış, Banu Betül. “Depresyon Ve Sosyal Destek İlişkisinde Sosyal Beceri Ve Duygusal Farkındalığın Aracı Rolünün İncelenmesi.” Yüksek Lisans Tezi. Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi, 2019.
+
Duygusal farkındalık, bireyin duygularını ve bilişsel süreçlerini kapsayan, bireyin sadece kendisini değil aynı zamanda çevresindekilerinin de duygularını fark edebilme ve anlamlandırabilme becerisidir. Duygusal farkındalık duygusal deneyim ile çok fazla karıştırılmaktadır. İkisi, birbirinden farklı kavramlardır. Duygusal deneyim; o duygunun hissedildiği zaman diliminde duygunun yaşanması, deneyim oluşturulmasıdır. Duygusal farkındalık ise durumun bilişsel bir boyutu yani farkında olma durumu gözlenmektedir. Duygusal farkındalık kendini düzenlemeyi ve sosyal etkileşimi etkiler, negatif bir duygu durumu değiştirmek ve pozitif duygu ile sonuçlanmasını sağlamak için atılacak adımları kolaylaştırır <ref>Kuzucu, Yaşar. “Duyguları Fark Etmeye Ve İfade Etmeye Yönelik Bir Psikoeğitim Programının, Üniversite Öğrencilerinin Duygusal Farkındalık Düzeylerine, Duyguları İfade Etme Eğilimlerine, Psikolojik Ve Öznel İyi Oluşlarına Etkisi.” Doktora Tezi. Ankara Üniversitesi, 2006.</ref>. Bazı çalışmalara göre duygusal farkındalık düzeyinin yüksek olması birçok açıdan iyiyken kötü tarafları da bulunmaktadır. Örneğin; duygularını düzenleme ihtiyaçlarının yoğunluğunun fazla görülmesi gibi. Duygusal öz farkındalığın neredeyse zıttı bir kavram olarak ise alektisimi kavramı karşılamaktadır. Aleksitimi duyguları tanıma, işlemleme ve düzenlemede problem yaşanması olarak tanımlanmaktadır.<ref>Tanış, Banu Betül. “Depresyon Ve Sosyal Destek İlişkisinde Sosyal Beceri Ve Duygusal Farkındalığın Aracı Rolünün İncelenmesi.” Yüksek Lisans Tezi. Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi, 2019.
  
 
</ref>
 
</ref>
  
 
+
Duygusal farkındalığı düşük olan bireylerde somatizasyon, aleksitimi, depresyon, travma sonrası stres bozukluğu, yeme bozuklukları gibi durumlar izlenebilmektedir <ref>Tanış, Banu Betül. “Depresyon Ve Sosyal Destek İlişkisinde Sosyal Beceri Ve Duygusal Farkındalığın Aracı Rolünün İncelenmesi.” Yüksek Lisans Tezi. Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi, 2019</ref>. Duygusal farkındalığı yüksek olan bireylerde ise; kendilerine saygıları yüksek, dışadönük, daha az kaygılı ve yaşam doyumları daha yüksektir. <ref>Kuzucu, Yaşar. “Duyguları Fark Etmeye Ve İfade Etmeye Yönelik Bir Psikoeğitim Programının, Üniversite Öğrencilerinin Duygusal Farkındalık Düzeylerine, Duyguları İfade Etme Eğilimlerine, Psikolojik Ve Öznel İyi Oluşlarına Etkisi.” Doktora Tezi. Ankara Üniversitesi, 2006.</ref>. 5 farklı duygusal farkındalık düzeyi bulunmaktadır. Bunlar vücuda ait his, hareket eğilimi, tek duygu, birden çok duygu hem kendi hem de diğer kişi için birden çok duygu şeklinde sıralanabilir<ref>Kuzucu, Yaşar. “Duyguları Fark Etmeye Ve İfade Etmeye Yönelik Bir Psikoeğitim Programının, Üniversite Öğrencilerinin Duygusal Farkındalık Düzeylerine, Duyguları İfade Etme Eğilimlerine, Psikolojik Ve Öznel İyi Oluşlarına Etkisi.” Doktora Tezi. Ankara Üniversitesi, 2006.</ref>. Duygusal farkındalık düzeyinin gelişimi açısından 0 – 6 yaş çok önemlidir ama hiçbir şey için de geç değildir. Duyguları anlama, yaşam dönemleri açısından zamanla da kazanılabilen bir beceridir.
 
 
Duygusal farkındalığı düşük olan bireylerde somatizasyon, aleksitimi, depresyon, travma sonrası stres bozukluğu, yeme bozuklukları gibi durumlar izlenebilmektedir <ref>Tanış, Banu Betül. “Depresyon Ve Sosyal Destek İlişkisinde Sosyal Beceri Ve Duygusal Farkındalığın Aracı Rolünün İncelenmesi.” Yüksek Lisans Tezi. Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi, 2019</ref>. Duygusal farkındalığı yüksek olan bireylerde ise; kendilerine saygıları yüksek, dışadönük, daha az kaygılı ve yaşam doyumları daha yüksektir. <ref>Kuzucu, Yaşar. “Duyguları Fark Etmeye Ve İfade Etmeye Yönelik Bir Psikoeğitim Programının, Üniversite Öğrencilerinin Duygusal Farkındalık Düzeylerine, Duyguları İfade Etme Eğilimlerine, Psikolojik Ve Öznel İyi Oluşlarına Etkisi.” Doktora Tezi. Ankara Üniversitesi, 2006.</ref>. 5 duygusal farkındalık düzeyi bulunmaktadır. Bunlar vücuda ait his, hareket eğilimi, tek duygu, birden çok duygu, hem kendi hem de diğer kişi için birden çok duygu şeklinde sıralanabilir<ref>Kuzucu, Yaşar. “Duyguları Fark Etmeye Ve İfade Etmeye Yönelik Bir Psikoeğitim Programının, Üniversite Öğrencilerinin Duygusal Farkındalık Düzeylerine, Duyguları İfade Etme Eğilimlerine, Psikolojik Ve Öznel İyi Oluşlarına Etkisi.” Doktora Tezi. Ankara Üniversitesi, 2006.</ref>. Duygusal farkındalık düzeyinin gelişimi açısından 0 – 6 yaş çok önemlidir ama hiçbir şey için de geç değildir. Duyguları anlama, yaşam dönemleri açısından zamanla da kazanılabilen bir beceridir.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
== '''Kavrama Dair Tarihsel Çerçeve''' ==
 
== '''Kavrama Dair Tarihsel Çerçeve''' ==
 
Duygusal farkındalık hakkında tam olarak ne zaman ortaya atıldığı hakkında pek bir bilgiye ulaşılamasa da alektisimi kavramı yani duygusal öz farkındalığının tersi olarak kişinin duyguları anlamlandıramaması durumu ilk kez somatizasyon hastalarıyla çalışılırken ortaya çıkmıştır <ref>Yılmazörnek, Zeynep Elif. “Erken Dönem Uyumsuz Şemaların Aleksitimi, Duygusal Zeka, Duygusal Farkındalık Ve Empati Düzeyine Etkilerinin İncelenmesi.” Yüksek Lisans Tezi. Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi, 2019.</ref>. Duygusal öz farkındalık kavramı ise Lane ve Schwartz tarafından 1987 yılındaki çalışmasında tanımlama yapılmıştır. Duyguların farkında olan ve onları tanımlayabilen kişiler duygusal farkındalığa sahip bireyler olarak nitelendirilmişlerdir.   
 
Duygusal farkındalık hakkında tam olarak ne zaman ortaya atıldığı hakkında pek bir bilgiye ulaşılamasa da alektisimi kavramı yani duygusal öz farkındalığının tersi olarak kişinin duyguları anlamlandıramaması durumu ilk kez somatizasyon hastalarıyla çalışılırken ortaya çıkmıştır <ref>Yılmazörnek, Zeynep Elif. “Erken Dönem Uyumsuz Şemaların Aleksitimi, Duygusal Zeka, Duygusal Farkındalık Ve Empati Düzeyine Etkilerinin İncelenmesi.” Yüksek Lisans Tezi. Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi, 2019.</ref>. Duygusal öz farkındalık kavramı ise Lane ve Schwartz tarafından 1987 yılındaki çalışmasında tanımlama yapılmıştır. Duyguların farkında olan ve onları tanımlayabilen kişiler duygusal farkındalığa sahip bireyler olarak nitelendirilmişlerdir.   
  
 
== '''Diğer Kavramlarla İlişkileri''' ==
 
== '''Diğer Kavramlarla İlişkileri''' ==
''Empati'', ilk kez Aristoteles tarafından ortaya atılmış bir kavramdır. “Hissetmek”, “bir şeyin içinde” anlamları bulunmaktadır. Empati yapabilmesi için bir bireyin ilk önce o duygularını paylaşması, kişinin onun perspektifinden olayı/durumu/duygularını anlayabilme yetisine sahip olması ve o duygunun derinliklerine inip anlamlandırma süreci olarak tanımlanır. Duygusal farkındalık ise empatinin yapı taşıdır. Çünkü duyguların farkında olmayan bireyin çevresindeki insanlara empatisel yaklaşım göstermesi beklenemez. Ek olarak, kişi ilk önce duygusal öz farkındalığa sahip olmalı yani ilk önce kendi duygularının ayırdında olmalı sonrasında başkalarının duygularını tanımlayabilmesi gereklidir. Empati ve duygusal yani öz farkındalık<ref>Yılmazörnek, Zeynep Elif. “Erken Dönem Uyumsuz Şemaların Aleksitimi, Duygusal Zeka, Duygusal Farkındalık Ve Empati Düzeyine Etkilerinin İncelenmesi.” Yüksek Lisans Tezi. Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi, 2019.</ref> kavramları duygusal zekanın temelini oluşturmaktadır. Hepsi birbirinden beslenmektedir. Duygusal zekâ eğitim programlarının empatinin gelişimine etki etmektedir. <ref>Alioğlu, Seda. “Narsistlik, Sınır ve Şizoid Kişilik Bozukluklarına Yatkınlıkta Duygusal Farkındalığın İncelenmesi.”  Yüksek Lisans Tezi, 2019</ref>
+
''Empati'', ilk kez Aristoteles tarafından ortaya atılmış bir kavramdır. “Hissetmek”, “bir şeyin içinde” anlamları bulunmaktadır. Empati yapabilmesi için bir bireyin ilk önce o duygularını paylaşması, kişinin onun perspektifinden olayı/durumu/duygularını anlayabilme yetisine sahip olması ve o duygunun derinliklerine inip anlamlandırma süreci olarak tanımlanır. Duygusal farkındalık ise empatinin yapı taşıdır. Çünkü duyguların farkında olmayan bireyin çevresindeki insanlara empatisel yaklaşım göstermesi beklenemez. Ek olarak, kişi ilk önce duygusal öz farkındalığa sahip olmalı yani ilk önce kendi duygularının ayırdında olmalı sonrasında başkalarının duygularını tanımlayabilmesi gereklidir. Empati ve duygusal yani öz farkındalık kavramları duygusal zekanın temelini oluşturmaktadır<ref>Yılmazörnek, Zeynep Elif. “Erken Dönem Uyumsuz Şemaların Aleksitimi, Duygusal Zeka, Duygusal Farkındalık Ve Empati Düzeyine Etkilerinin İncelenmesi.” Yüksek Lisans Tezi. Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi, 2019.</ref>. Hepsi birbirinden beslenmektedir. Duygusal zekâ eğitim programlarının empatinin gelişimine etki etmektedir. <ref>Alioğlu, Seda. “Narsistlik, Sınır ve Şizoid Kişilik Bozukluklarına Yatkınlıkta Duygusal Farkındalığın İncelenmesi.”  Yüksek Lisans Tezi, 2019</ref>
  
  
Duygusal farkındalık düzeyi kişinin aynı zamanda psikolojik iyilik halini de doğrudan etkilemektedir. Düşük duygusal farkındalığa sahip bireylerin sosyal destek ihtiyacı yüksek duygusal farkındalığa sahip bir bireye göre daha düşüktür. Çünkü düşük düzeyde duygusal farkındalığa sahip bireyler kafalarında birçok şey kuran ve gerçekçi olmayan düşüncelere sahip oldukları için etkileşimden kaçındıkları gözlenmiştir. Bu da kişinin psikolojik iyilik halini destekleyen bir düşünce yapısı değildir. Duygusal farkındalık düzeyi yüksek olan bir kişi; beni ne mutlu eder, ne mutsuz eder, ne sinirlendirir, ne korkutur, ne üzer, ne heyecanlandırır bunun farkındadır.<ref>Özek, Nazlı. 2020. “Öz Farkındalık.” Binyaprak. <nowiki>https://binyaprak.com/yazilar/oz-farkindalik</nowiki>.</ref>
 
  
 +
Duygusal farkındalık düzeyi kişinin aynı zamanda psikolojik iyilik halini de doğrudan etkilemektedir. Düşük duygusal farkındalığa sahip bireylerin sosyal destek ihtiyacı yüksek duygusal farkındalığa sahip bir bireye göre daha düşüktür. Çünkü düşük düzeyde duygusal farkındalığa sahip bireyler kafalarında birçok şey kuran ve gerçekçi olmayan düşüncelere sahip oldukları için etkileşimden kaçındıkları gözlenmiştir. Bu da kişinin psikolojik iyilik halini destekleyen bir düşünce yapısı değildir. Duygusal farkındalık düzeyi yüksek olan bir kişi; beni ne mutlu eder? Ne mutsuz eder? Ne sinirlendirir? Ne korkutur? Ne üzer? Ne heyecanlandırır? bunun farkındadır.<ref>Özek, Nazlı. 2020. “Öz Farkındalık.” Binyaprak. <nowiki>https://binyaprak.com/yazilar/oz-farkindalik</nowiki>.</ref>
 
== '''Kavrama Katkıda Bulunanlar ''' ==
 
== '''Kavrama Katkıda Bulunanlar ''' ==
Lane, Quinlan, Schawartz, Walker ve Zeitlin tarafından duygusal farkındalık düzeyi ölçeği hazırlanmıştır. Ülkemizde Türkçeye uyarlayan ise; Yaşar Kuzucu’dur. 2008 yılında bu çalışmayı gerçekleştirmiş ve Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi’nde makalesi yayınlanmıştır'''.'''
+
Lane, Quinlan, Schawartz, Walker ve Zeitlin tarafından duygusal farkındalık düzeyi ölçeği hazırlanmıştır. Ülkemizde Türkçe'ye uyarlayan ise; Yaşar Kuzucu’dur. 2008 yılında bu çalışmayı gerçekleştirmiş ve Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi’nde makalesi yayınlanmıştır'''.'''
  
'''Hazırlayan: o-Staj Psikoloji Çalışmaları Programı Stajyeri Nilay Dönmez'''
 
  
  
 +
'''Hazırlayan: o-Staj Psikoloji Çalışmaları Programı Stajyeri Nilay Dönmez'''
 
== '''Kaynakça''' ==
 
== '''Kaynakça''' ==
 
<references />
 
<references />

21.46, 2 Aralık 2021 itibarı ile sayfanın şu anki hâli

Kavramın Tanımı

Duygusal farkındalık, bireyin duygularını ve bilişsel süreçlerini kapsayan, bireyin sadece kendisini değil aynı zamanda çevresindekilerinin de duygularını fark edebilme ve anlamlandırabilme becerisidir. Duygusal farkındalık duygusal deneyim ile çok fazla karıştırılmaktadır. İkisi, birbirinden farklı kavramlardır. Duygusal deneyim; o duygunun hissedildiği zaman diliminde duygunun yaşanması, deneyim oluşturulmasıdır. Duygusal farkındalık ise durumun bilişsel bir boyutu yani farkında olma durumu gözlenmektedir. Duygusal farkındalık kendini düzenlemeyi ve sosyal etkileşimi etkiler, negatif bir duygu durumu değiştirmek ve pozitif duygu ile sonuçlanmasını sağlamak için atılacak adımları kolaylaştırır [1]. Bazı çalışmalara göre duygusal farkındalık düzeyinin yüksek olması birçok açıdan iyiyken kötü tarafları da bulunmaktadır. Örneğin; duygularını düzenleme ihtiyaçlarının yoğunluğunun fazla görülmesi gibi. Duygusal öz farkındalığın neredeyse zıttı bir kavram olarak ise alektisimi kavramı karşılamaktadır. Aleksitimi duyguları tanıma, işlemleme ve düzenlemede problem yaşanması olarak tanımlanmaktadır.[2]

Duygusal farkındalığı düşük olan bireylerde somatizasyon, aleksitimi, depresyon, travma sonrası stres bozukluğu, yeme bozuklukları gibi durumlar izlenebilmektedir [3]. Duygusal farkındalığı yüksek olan bireylerde ise; kendilerine saygıları yüksek, dışadönük, daha az kaygılı ve yaşam doyumları daha yüksektir. [4]. 5 farklı duygusal farkındalık düzeyi bulunmaktadır. Bunlar vücuda ait his, hareket eğilimi, tek duygu, birden çok duygu hem kendi hem de diğer kişi için birden çok duygu şeklinde sıralanabilir[5]. Duygusal farkındalık düzeyinin gelişimi açısından 0 – 6 yaş çok önemlidir ama hiçbir şey için de geç değildir. Duyguları anlama, yaşam dönemleri açısından zamanla da kazanılabilen bir beceridir.

Kavrama Dair Tarihsel Çerçeve

Duygusal farkındalık hakkında tam olarak ne zaman ortaya atıldığı hakkında pek bir bilgiye ulaşılamasa da alektisimi kavramı yani duygusal öz farkındalığının tersi olarak kişinin duyguları anlamlandıramaması durumu ilk kez somatizasyon hastalarıyla çalışılırken ortaya çıkmıştır [6]. Duygusal öz farkındalık kavramı ise Lane ve Schwartz tarafından 1987 yılındaki çalışmasında tanımlama yapılmıştır. Duyguların farkında olan ve onları tanımlayabilen kişiler duygusal farkındalığa sahip bireyler olarak nitelendirilmişlerdir.

Diğer Kavramlarla İlişkileri

Empati, ilk kez Aristoteles tarafından ortaya atılmış bir kavramdır. “Hissetmek”, “bir şeyin içinde” anlamları bulunmaktadır. Empati yapabilmesi için bir bireyin ilk önce o duygularını paylaşması, kişinin onun perspektifinden olayı/durumu/duygularını anlayabilme yetisine sahip olması ve o duygunun derinliklerine inip anlamlandırma süreci olarak tanımlanır. Duygusal farkındalık ise empatinin yapı taşıdır. Çünkü duyguların farkında olmayan bireyin çevresindeki insanlara empatisel yaklaşım göstermesi beklenemez. Ek olarak, kişi ilk önce duygusal öz farkındalığa sahip olmalı yani ilk önce kendi duygularının ayırdında olmalı sonrasında başkalarının duygularını tanımlayabilmesi gereklidir. Empati ve duygusal yani öz farkındalık kavramları duygusal zekanın temelini oluşturmaktadır[7]. Hepsi birbirinden beslenmektedir. Duygusal zekâ eğitim programlarının empatinin gelişimine etki etmektedir. [8]


Duygusal farkındalık düzeyi kişinin aynı zamanda psikolojik iyilik halini de doğrudan etkilemektedir. Düşük duygusal farkındalığa sahip bireylerin sosyal destek ihtiyacı yüksek duygusal farkındalığa sahip bir bireye göre daha düşüktür. Çünkü düşük düzeyde duygusal farkındalığa sahip bireyler kafalarında birçok şey kuran ve gerçekçi olmayan düşüncelere sahip oldukları için etkileşimden kaçındıkları gözlenmiştir. Bu da kişinin psikolojik iyilik halini destekleyen bir düşünce yapısı değildir. Duygusal farkındalık düzeyi yüksek olan bir kişi; beni ne mutlu eder? Ne mutsuz eder? Ne sinirlendirir? Ne korkutur? Ne üzer? Ne heyecanlandırır? bunun farkındadır.[9]

Kavrama Katkıda Bulunanlar

Lane, Quinlan, Schawartz, Walker ve Zeitlin tarafından duygusal farkındalık düzeyi ölçeği hazırlanmıştır. Ülkemizde Türkçe'ye uyarlayan ise; Yaşar Kuzucu’dur. 2008 yılında bu çalışmayı gerçekleştirmiş ve Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi’nde makalesi yayınlanmıştır.


Hazırlayan: o-Staj Psikoloji Çalışmaları Programı Stajyeri Nilay Dönmez

Kaynakça

  1. Kuzucu, Yaşar. “Duyguları Fark Etmeye Ve İfade Etmeye Yönelik Bir Psikoeğitim Programının, Üniversite Öğrencilerinin Duygusal Farkındalık Düzeylerine, Duyguları İfade Etme Eğilimlerine, Psikolojik Ve Öznel İyi Oluşlarına Etkisi.” Doktora Tezi. Ankara Üniversitesi, 2006.
  2. Tanış, Banu Betül. “Depresyon Ve Sosyal Destek İlişkisinde Sosyal Beceri Ve Duygusal Farkındalığın Aracı Rolünün İncelenmesi.” Yüksek Lisans Tezi. Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi, 2019.
  3. Tanış, Banu Betül. “Depresyon Ve Sosyal Destek İlişkisinde Sosyal Beceri Ve Duygusal Farkındalığın Aracı Rolünün İncelenmesi.” Yüksek Lisans Tezi. Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi, 2019
  4. Kuzucu, Yaşar. “Duyguları Fark Etmeye Ve İfade Etmeye Yönelik Bir Psikoeğitim Programının, Üniversite Öğrencilerinin Duygusal Farkındalık Düzeylerine, Duyguları İfade Etme Eğilimlerine, Psikolojik Ve Öznel İyi Oluşlarına Etkisi.” Doktora Tezi. Ankara Üniversitesi, 2006.
  5. Kuzucu, Yaşar. “Duyguları Fark Etmeye Ve İfade Etmeye Yönelik Bir Psikoeğitim Programının, Üniversite Öğrencilerinin Duygusal Farkındalık Düzeylerine, Duyguları İfade Etme Eğilimlerine, Psikolojik Ve Öznel İyi Oluşlarına Etkisi.” Doktora Tezi. Ankara Üniversitesi, 2006.
  6. Yılmazörnek, Zeynep Elif. “Erken Dönem Uyumsuz Şemaların Aleksitimi, Duygusal Zeka, Duygusal Farkındalık Ve Empati Düzeyine Etkilerinin İncelenmesi.” Yüksek Lisans Tezi. Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi, 2019.
  7. Yılmazörnek, Zeynep Elif. “Erken Dönem Uyumsuz Şemaların Aleksitimi, Duygusal Zeka, Duygusal Farkındalık Ve Empati Düzeyine Etkilerinin İncelenmesi.” Yüksek Lisans Tezi. Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi, 2019.
  8. Alioğlu, Seda. “Narsistlik, Sınır ve Şizoid Kişilik Bozukluklarına Yatkınlıkta Duygusal Farkındalığın İncelenmesi.”  Yüksek Lisans Tezi, 2019
  9. Özek, Nazlı. 2020. “Öz Farkındalık.” Binyaprak. https://binyaprak.com/yazilar/oz-farkindalik.